تهران - خیابان وزرا - کوچه یکم - پلاک 12 طبقه 2
02172231

بررسی عوامل و انگیزه های صدور چک بلامحل در ایران و ارائه راه هایی برای پیشگیری و مقابله با آن

بررسی عوامل و انگیزه های صدور چک بلامحل در ایران

و ارائه راه هایی برای پیشگیری و مقابله با آن

با توجه به نقش چک به عنوان جانشین پول نقد و مهم ترین وسیله دریافت و پرداخت در معاملات بازرگانی و داد و ستدهای عادی فی مابین اشخاص حقیقی و حقوقی و همچنین تأكيد قانون و مقررات صدور چک بر حفظ حقوق صادر کنندگان و دارندگان آن، در این مقاله ضمن بررسی اجمالی کارکرد چک براساس قوانین و مقررات مربوطه، اثربخشی مفاد این قوانین و مقررات را از طریق تحقیق میدانی و پرسش از افرادی که به نوعی به طور مستقیم و غیرمستقیم با چک در ارتباط هستند، و مبانی ذکر شده در آن مورد بررسی قرار می گیرد. با استفاده از تبیین جایگاه اصلی چک طبق مفاد قانون تجارت و قانون صدور چک و اصلاحات آن، همچنین با توجه به چگونگی سیستم کنونی اقتصاد کشورمان، عوامل و انگیزه های صدور و قبول چک های مدت دار و بلامحل مورد بررسی قرار گرفته و راهکارهایی برای تقویت و مقبولیت بیشتر چک در معاملات بازرگانی ارائه شده است.

مقدمه

 بانک ها معمولا با سه عنوان از مشتریان خود پول دریافت می کنند که عبارتند از :

 – واریز به حساب معین مانند آب و برق و… – افتتاح حساب پس انداز که شامل فعالیت های مالی مشتری با بانک می باشد.

– افتتاح حساب جاری که شامل فعالیت های مشتری با دیگران، از طریق بانک می باشد.

از انواع یاد شده، افتتاح حساب جاری اهمیت بیشتری دارد که مبین این فعالیت صدور دفترچه ای با نام دسته چک بوده که به روش مطلوبی تنظیم شده و مشتری می تواند از طریق آن توسط خود و یا دیگران از حساب مورد نظر برداشت نماید. چک چنین تعریف شده است (۱) : نوشته ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که در نزد محال عليه دارد، که یا بعضا مسترد یا به دیگری واگذار می نماید. در این تعریف، چک جایگزین پول در معاملات گردیده و علاوه بر وظایف اسکناس، به وسیله ای مناسب و کارا به منظور افزایش حجم پول در جریان، تبدیل شده است.

چک

چک سندی است بانکی، تجاری، اقتصادی و حقوقی، که در صورت وجود موجودی، بانک ملزم به پرداخت مبلغ مندرج در آن به دارنده ذینفع می باشد ؛ خصوصیات اسناد تجاری – به معنای خاص – را دارا می باشد ؛ در معاملات، به جای پول مورد استفاده قرار می گیرد، و در صورت عدم موجودی در بانک، قابل پیگیری از طریق اجرای ثبت و قابل طرح نزد مراجع قضایی می باشد.

با توسعه نحوه و چگونگی معاملات، این نهاد حقوق تجارت نیز توسعه یافته است. در کشور ما، مقررات حاکم بر چک بارها اصلاح و یا تکمیل شده است. واضح است که یکی از انگیزه های قانونگذار، پیشگیری و مقابله با سوء استفاده از این ابزار سودمند و ارائه قاعده برای حل مسائلی بوده است که به اقتضای تحولات اقتصادی حادث شده است؛ در عین حال یکی از مسائل دیرینه چک، یعنی صدور چک بلامحل در سالهای اخیر در جامعه، آن چنان گسترش یافت که پیامدهای گسترده زیانباری را در زمینه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، به همراه داشته است. نوشته حاضر حاصل تحقیقی را ارائه می نماید که برای کشف عوامل و انگیزه های این وضعیت و ارائه راه حل های همه جانبه – نه صرفا مجازات محور – طراحی و اجرا شده است.

صدور-چک-بلامحل
صدور-چک-بلامحل

امروزه تولید کنندگان و توزیع کنندگان (بازرگانان) بخش عمده ای از معاملات خود را از طریق چک انجام می دهند که مدت آن، معمولا یک یا چند روز یا یک یا چند ماه می باشد. با توجه به ماده ۳۱۰ قانون تجارت، چک جایگزین و یا قائم مقام مسکوک و اسکناس بوده و می تواند در کلیه معاملات افراد عادی و یا بازرگانان مورد استفاده قرار گیرد و نمی توان صدور آن را عمل تجاری به حساب آورد. با توجه به توانایی های این ابزار حقوقی و اقتصادی، سوء استفاده ها از چک نیز کم و بیش رواج یافته و مشکلاتی را طی کاربرد آن به وجود آورده است که به منظور جلوگیری از این سوء استفاده ها، گاه، تمهیداتی، از قبیل قانون، و دستورالعمل در مراکز قانونگذاری و دیگر مراکز تصمیم گیری اتخاذ شده و می شود.

با این وجود، صدور چک بلامحل – که جلوگیری و مقابله با آن، یکی از هدف های اصلی واضعین قوانین و مقررات حاکم بر چک بوده است – در سال های اخیر آن چنان گسترش یافته و منجر به آثار منفی بسیاری شده است که جستجوی راه حل برای آن به صورت یکی از کانونهای توجه محققین و واضعين خط مشی های اقتصادی، بانکی، تجاری، و قضائی در آمده است.

هدف از تحقیق، کاهش سوء استفاده از چک و پیشگیری از صدور چک بلامحل و تقویت و توسعه بیشتر مقبولیت چک در معاملات بازرگانی و سیستم بانکی کشور می باشد. در این راستا دو سوال تحقیق مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

۱- عوامل و انگیزه های صدور چک بلامحل چیست؟

۲- چه راههایی به شکل کاربردی برای پیشگیری و مقابله با صدور چک بلامحل، قابلیت اجرا دارد؟

ارسال یک دیدگاه